Thú Phiêudu: Conđường Nay XuyênÁ

Từ Bắchải Trungquốc đến biêngiới Móngcái

Bútký: dchph

Lờimởđầu: 

Tôi đặt đềtựa “Conđường Nay XuyênÁ” là mộtcách nháitheo tựađề “New Journeys in Old Asia”  by Helen Candee (1927).

Trênđời nầy có hai thứ mà tôi yêuthíchnhất: đólà dulịch và viếtlách. Ởđây là những ghinhận và suynghĩ lanman của tôi về đủthứchuyện trênđời và trong đờisống sau những chuyếnphiêudu. 

Những chuyệnkể trong bútkýnày đã xảyra trên bamươi năm trước, vậtđổisaodời, Việtnam hay nướcTàu thờinay dĩnhiên kháchẳn thờiđó. Ở Trungquốc chỉ tínhriêng đường xelửa caotốc đã dài tới gần 50 ngàn câysố ; bấtcứ phitrường tỉnhlỵ nào ởđó cũng lớn hơn Phitrường Quốctế San Francisco, thídụ Phitrường Mỹlan của Đảo Hảinam ngàynay có trên 500 cổng lên tàubay, sánhvai nganghàng với Hồngkông, và Hồng Kông bâygiờ chỉcòn là một thànhphố ngáingủ của lụcđịa. mà ngàyxưa phitrường ở Thànhphố Hảikhẩu còn nhỏ hơn Phitrường Phùcát Việtnam năm 1972! Và kiềunữ Trunghoa đâunào còn eấp kểtừ thời mở cánhcửa khuêphòng…

1  

Thú Phiêudu

Cólẽ trong đời tôi, tôi chỉ yêunhất có hai thứ: dulịch và viếtlách. Dulịch thì tôi đi cũng chưa nhiềulắm — hầunhư chỉ lẫnquẫn ở những nước Áchâu. Viếtlách thì cũng chưađược baonhiêu tranggiấy. Thờiđại bâygiờ tôi chỉ mơ cóđược cái máyvitính xáchtay thật xịn, gọnnhẹ, cóthể viết lăngnhăng xongrồi nốimạng đưalên trangnhà của tôi — tôi cần phải gọnnhẹ để xáchđi tungtăng các xứ.

Bạnbè mỗilần gặpnhau, mỗikhi chúng muốn tôi nóichuyện (bảnchất tôi hơi ít nói mộttí) là gãi ngay vào hai chỗngứa nầy của tôi — cứthế là tôi cóchuyện để nói hànggiờ. Đôikhi tôi cũng cảmthấy mình hơi quálố, biết cókhi là mình nói những chuyện mà người khác không thích lắm, mà nếu để tronglòng thì đôilúc buồnbuồn làmsao. Tâmtrạng tôi giốngnhư tâmtrạng của một ngườigià côđơn, bắtđược dịp là nói. Tôi đã nhiềulần lọt vào trong tìnhtrạng làm người ngồi nghe những ngườigià nóichuyện, và thấuhiểu được nỗikhổcực khi phải nghe những chuyện mà mình không thích mấy. Vìvậy tôi quyếtđịnh chọn khônggian và phươngtiện nầy, viết lăngnhăng, riêng ở đây là để kểtruyện dulịch điđó điđây, để thoảchí tangbồnghồthuỷ, ônlại mộtsố mãnhđời đãqua với cùng mộtsố suynghĩ về đờisống. Từđó, bạnbè ai thích đọc thì đọc, chẳngphải miễncưỡng nghe mình nói hết. Ai đọc những trang này, tôi cũng hoannghênh, chỉ trừ một người — xếp của mình! Ai muốn hiểusaothìhiểu.

Mớiđầu tôi định dùng tiếngAnh để viết, nhưng sau nghĩlại cảmthấy tiếngAnh sẽ gâycho mình nhiều điều phiềntoái. Vảlại, độcgiả của tôi, ngoài bạnbè ra, còn nhiều ngườikhác, cólẽ phầnlớn ai cũng thích đọc tiếngViệt hơn, thứđến là ngônngữ tiếng Việt cho tôi cơhội truyềnbá thêm ýtưởng cảicách cáchviết tiếngViệt mới mà tôi đặttên là tiếngViệt Năm 2020 haylà Vietnamese2020.

Tôi còn nhớ hồinhỏ, tôi thường đọc tạpchí Thờinay (xuấtbản ở Việtnam trongkhoảng giữa thậpniên 60 đến năm 1975) trongđó mỗikỳ đềucó đăng bài kýsự của một ngườiviết mà nếu tôi không nhớ lầm thì đólà Trần Lê Nguyễn. Ông viết về những chuyếnđi và những lần dừngchân ở một nơi nàođó trên đất ChâuÂu, dọc theodòng Danube thơmộng. Tôi thường mơmộng được làm những chuyếnđi nhưvậy. Và dườngnhư bạnbè tôi ai cũng thích những bài kýsự (haylà bútký?) nầy. Làm một cậuhọcsinh sắp bướcvào ngưỡngcửa trunghọc thời bấygiờ, tôi mơước được đi đến những chântrời viễndu xaxôi và thơmộng ấy.

Để thựchiện được giấcmộng nầy, tôi phải học cho rahồn, kiếmđược một cái họcbỗng duhọc thì mớicó cơmay bướcchân rakhỏi một miềnđất nghèokhó thời chiếntranh lúcbấygiờ. Điđâu? Họcbỗng nhiềunhất là Pháp, Mỹ, Đức. Thếlà tôi cắmđầu mà học, ngoài giờhọc phổthông (trường Petrus Ký) tôi lấy đủthứ lớp tiếngAnh ở Hội Việt-Mỹ, Anhvăn Ziênhồng, tiếngPháp ở Viện Vănhoá Pháp, tiếngĐức ở Viện Vănhoá Goethe Đức…

Tháng 4 năm 1975 chấmdứt giấcmộngvàng của tôi. Tiếptục vào đạihọc khoa Anhvăn ở Đạihọc Tổnghợp TP Hồ Chí Minh, tôi códịp được học thêm tiếngNga. Nhưng tôi chưabaogiờ cómộng đi Liênxô cả. Cóđichăng thì là chuyếntàu Oriental Express XuyênÂu và XuyênÁ quácảnh nước Nga để đến nước Tàu!

Thuởnhỏ tôi cũng đã códịp theo ba tôi đi vài nơi. Vàokhoảng tuổi mườibốn mườilăm gìđó ba tôi chotiền chophép tôi đivới bạn tôi làm một chuyến đithăm Huế. Ngoàira tự thờinhỏ tôi mộtmình cũng đã làm vài chuyếnđi đến miền caonguyên Trungphần nhưlà Pleiku, Kontum, Đàlạt, rồi xuống miềnTây đến tận Mũi Càmau.

Tôi sanhra và lớnlên tại Bồngsơn, một thịtrấn nhỏ gần Quinhơn, thuộc tỉnh Bìnhđịnh. Những năm tiểuhọc tôi được đihọc tại Quinhơn, một ngôitrường Tàu dạy tiếng Quanthoại cho thiểusố ngườiHoa ở thànhphố venbiển nầy. Lớnlên tôi theohọc tại trường Trunghọc Petrus Ký, và đây là nơi tôi đãcó những giấcmộng lấpđấtvátrời.

Học ờ Sàigòn, mỗi năm tôi đượcdịp về thămgiađình một lần. Ngoài những lần ngồitàubay hai tiếngđồnghồ là tới Quynhơn, xong đi xeđò về quê Bồngsơn, chẳngcógì để nói ngoài chuyện sânbay nhỏ, tàubay DC 4, hay DC 6 4 cánhquạt chảy lễunhễu dầu. tôi vẫn nhớ nhất là những chuyến xeđò chạysuốt từ Sàigòn về MiềnTrung, dài đâu độkhoảng 12 tới 14 tiếng đồnghồ. Tôi nhớ những bếnxe, những trạm dừngchân dọcđường. Tôi nhớ những tiếngrao la bánhàng ơhớ ở những bếnxeđò. Tôi nhớ những tráimận miềnNam dọcđường ngọtlịm nước, những conmựckhô todày vàngóng thơmphức ở vùng Phanthiết, và những xâu chảlụa Tuyhoà Phúyên mặnmà. Tôi nhớ những khúc bờbiển có những dảicát trắngxoá và những hàng dừa laoxao trong gió khi ngangqua Phanrang, Nhatrang, Đèo Cùmông. Những hìnhảnh dọc trên conđường Quốclộ 1 xuyên miềnTrung cólẽ sẽ cònmãi trong kýức tôi mộtcách sinhđộng. Dĩnhiên là khôngnhững chỉmỗi conđường nầy — thuởnhỏ tôi maymắn códịp đi nhiều nơi khác trên giảiđất được gọilà Miềnnam Việtnam, ngoài miềnTrung và Caonguyên ra còncó những vùngđất miền Tây nhưlà Vĩnhlong, Cầnthơ.

Sau 30 thángtư 1975, tôi đilại nhiềulần những nơichốn tôi đã điqua trong mộtvài năm cuối thậpniên 70, vì đólà những nơi có ghetàu vượtbiên nhiềunhất. Tôi nhắclại những nơichốn nầy vì cólẽ đâuđó trong bàiviết nầy tôi cóthể ngẫuhứng nhắcnhở lại những chuyệnxưatíchcũ. Và chắc có nhiều người, như là bạnbè tôi, là những nguời đã trảiqua những kinhnghiệm đó. Những chuyện nầy dẫn đến chuyện sang Mỹ, và chính vùngđất giàucó này đã cho tôi cơhôi chudu đến vài nước Áchâu: Trunghoa, Đạihàn, Đàiloan, Tháilan, Mãlai, Namdương… Mà Trunghoa là nước đã gâycho tôi nhiều ấntượng sâuđậm nhất.

2

Từ Bắchải Trungquốc đến biêngiới Móngcái

Cứ mỗilần tôi với xếp của mình có lấncấn xàoxáo chuyện gì là tôi nghĩ ngay đến chuyện dulịch. Tôi muốn đixathậtxa nơi nào đó, một chântrời lạ không phải là nơi mình sinhhoạt mỗingày nơi có những dòng xecộ ồnào, mặcdù thànhphố San Francisco nơi tôi đang ở là một thànhphố khá đẹp, nơi mà tôi biếtchắc có lắm người mongước đến — cũngnhư tôi, tôi mongước được rađi đến một nơi nào đó, đơnthânđộcmã. Ôi kiếpsống độcthân điđâyđó ôi sướng làmsao. Đôikhi tự nghĩ tôi thầm tộinghiệp cho chính tôi và cho những tên đànông độcthân đang muốn cắmđầu vào vòng tụcluỵ.

Đi là thoát. Đi là Đạo. Dulịch đốivới tôi nó tônnghiêm như thế đó.

Tôi nhớ những chiều Hànội nongnóng ngồi bên Hồ Hoànkiếm uống ly bia nhìn phốphường ngoàikia ngườixe tấpnập. Tôi nhớ những conphố cũ ở Hộian nơi ghidấu những vếttích lịchsử đã điqua. Tôi nhớ những viêngạch đã bị soimòn dưới biếtbao những gótchân và phongsuơng hàng trămnăm trướcđây trên bờthành Trườngan (naylà Tâyan, Trungquốc) hay hàngngàn năm trướcđây trên dãy Vạnlýtrườngthành ngoài ngoạivi thànhphố Bắckinh. Tôi nhớ cảnhtrí mêhồn bên Tâyhồ ở Hàngchâu với những cành liễurũ đungđưa trong gió nhẹ hay cáicảnh hùngvĩ tuyệtvời của Vịnh Hạlong mênhmông sóngnước và noncao, và cảnh ngồithuyền vào cuối chiều từ Động ChùaHương vềlại BếnĐục.

Tôi baogiờ cũng cảmthấy hạnhphúc và sống thựcsự với mình mỗikhi được đixa. Tôi nhớ dadiết, nhớ rayrứt những tiếng còihụ và tiếng bánhsắt của chuyếntàu đêm băngqua những sânga nhỏ trênđường từ Hànội vào Đànẵng. Tôi nhớ những côgái đang tuổixuân đẹp tuyệtvời trên khắp miền ChâuÁ. Những thiếunữ xinhxắn hầurượu trong những quánbar canhạc ồnào đầy khóithuốc ở Sàigòn hay trong một khiêuvũtrường ở Thẩmquyến hoặc Quảngchâu. Ôi những đôimôi những ánhmắt ngọtngào mờigọi. Những vùng đấtcấm nơi những gã đànông sẽ quyluỵ buôngrơi.

Chuyếnđi mới đây nhất của tôi là vào một tháng sau Tết của mùaxuân mátmẻ năm 1999 từ biêngiới Trungquốc đi đườngbộ qua cửakhẩu Móngcái, xuống Vịnh Hạlong, về Hànội, đi Hộian, ghé Bồngsơn rồi vào Sàigòn.

Đó cũng là một đêm tôi lênhđênh ngoàibiển trên chiếctàuphà cũkỷ đôngđúc chở xe và khách từ Hảikhẩu, đảo Hảinam, đi Bắchải, thuộc tỉnh Quảngtây, Trungquốc. Đêm đứng trên đầu boong tàu, khi quanh tôi vắnglặng mộtmình với bốnbề biểncả đenngòm. Tôi lắngnghe những cơngió biển ràorào và tiếng mũitàu chẻ sóngnước xầmxập từng nhịp tiếntới phíatrước. Đêm ngoài biểncả mênhmông đốivới những người đãtừng vượtbiên bỏ Việtnam rađi sau thời chiếntranh là một kinhnghiệm, một nỗiámảnh, hay là một niềmthivị. Chỉ có những người nầy mới cảmnhận được hết cáiquạnhhiu ghêgớm của biểnkhơi ngútngàn. Biển đốivới tôi baogiờ cũngnhư một lời mờigọi của một thiếunữ xuânthì chứa đầy những khêugợi và quyếnrũ. Biển mangđến cho tôi một nỗinhứcnhối khônnguôi, vừa đằmthắm vừa rayrức vì những hìnhảnh quákhứ baogiờ cũng chờchực sẵn trong đáysâu của trínhớ, cứ chờ códịp là vùngdậy.

Chuyến tàuphà nầy rờibến Hảikhẩu vào xếchiều và cậpbến Bắchải vào rạngsáng ngày hômsau khi trời còn tốimịt. Tôi đứng trên boong tàu nhìn xuống thấy xe bắtđầu rời khoangtàu chạy ra bến và đám hànhkhách láonháo ồnào tranhnhau rời phà xuống bến. Tôi, trong cảnh nầy, baogiờ cũng mang cái vẻthưthái của một người thoáttục, giốngnhư ôngtrời trêncao nhìnxuống thếgian xem đámngườita như đànkiến nhốnnháo lăngxăng trên quảđịacầu nhỏbé. Sau một đêm hầunhư không chợpmắt đến lúcbấygiờ tôi mới cảmthấy buồnngủ. Tôi xem đồnghồ thấy kim chỉ 5 giờ 30 sáng. Tôi nhẫmtính phải còn một tiếng đồnghồ nửa trời mới hừngsáng. Nếu tôi xuống bến quá sớm ra ngoài phố ở một thànhphố Tàu không quenthuộc erằng không được anninh cholắm, chonên tôi chuồn trởlại cabin trên đầu boong tàu tôi mướn (cabin nầy là của thuỷthủtàu họ nhườnglại với giá 250 nhândântệ, độ 30 đôla Mỹ, nếukhông thì tôi đã phải trãiquađêm dưới hầmtàu trong một cabin chậthẹp, nồngnặc hơingười hơikhói ởchung với khoảng năm hànhkhách khác), leo lên giườngxếp hẹp nằm mơmơmàngmàng khoảng hơn nửa tiếngđồnghồ mới dậy xuốngtàu.

Thànhphố Bắchải là một thànhphố nhỏ venbiển ở miền Nam tỉnh Quảngtây Trungquốc. Gần hai năm trước tôi đã đến đây một lần. Đây là một thànhphố nhỏ (nói nhỏ chứ thựcra cũng gần bằng thànhphố Quynhơn hoặc Tuyhoà) với nhiều toànhà caotầng mới xây và những kháchsạn tránglệ, trướcđây khônglâu là một làng đánhcá nhỏ bên bờbiển Namhải. Năm 1979, hàngvạn người Hoa sống ở miền Bắc Việtnam khi trànqua biêngiới Việt-Hoa họ đã được đưa đếnđây địnhcư lậpnghiệp. Ngàynay họ tậptrung sống vớinhau thành một cộngđồng trong một vùngđất rộng nằm sát bờbiển, trôngnhư một khu chungcư lớn giốngnhư khu chungcư Minhmạng Sàigòn, dânsố có cảthảy khoảng 50 nghìn người, đasố dườngnhư khôngcòn ai biết nói tiếngViệt mặcdù khi đibộ vào khu nầy tôi có thấy những hàngquán vời những bảnghiệu viết bằng chữViệt: Bánhcuốn Hànội, Chảgiò, PhởBắc, v.v.

Bắchải nằm về phíanam thànhphố Namninh, thủphủ của tỉnh Quảngtây, khoảng 200 câysố đườngbộ. Rakhỏi Bắchải khoảng 50 câysố trên đường đivề hướng Móngcái biêngiới Việt-Trung là một xalộ caotốc mới được xâycất xong mớitoanh, rộng 6 lànxe, mỗibên 3 làn, thỉnhthoảng nămmười phút mới có một chiếcxe chạy ngangqua trên xalộ nầy. Cólẽ vì đây là xalộ phải trảtiền nên hầuhết chỉ thấy đasố là xekhách máylạnh chạy đi và về từ Bắchải đến Đônghưng, một đoạnđường dài chừng 150 câysố. Đônghưng là một thànhphố Trungquốc nằm sát biêngiới với những cửahiệu baogiờ cũng treo bảnghiệu với hai thứtiếng, và trên những đườngphố hìnhnhư có khôngít ngườiViệt sang chơi đang đi dạophố. Từ đây qua khỏi câycầu biêngiới là vào thịtrấn Móngcái, Việtnam. Conđường caotốc nầy cho tôi mộtsố nghĩngợi mônglung về sự pháttriển kinhtế nhanhchóng của Trungquốc ngàynay. Xalộ này ngàynay được xâydựng để phụcvụ mụcđích kinhtế. Nhưng tôi nghĩ, nếu chiếntranh Việt-Hoa lại xảyra, đây là một conđường huyếtmạch vậnquân của Trungquốc. Họ cóthể điềuđộng được khoảng 50 ngàn quân từ vùngsâu gần Namninh trong đấtliền đến biêngiới Hoa-Việt chỉ trongvòng hai tiếngđồnghồ!

Cólẽ tôi là một ngườiViệt hiếmhoi mang hộchiếu Mỹ vào bằng cửakhẩu Móngcái nên thủtục hảiquan bênphía Trungquốc chậmchạp và rườmrà khôngkém phía bên Việtnam. Đibộ qua khoảng nửa câycầu biêngiới dài khoảng 200 thước là bước vào ranhgiới Việtnam nơi có bảng chàomừng viết bằng hai thứ tiếng Hoa-Việt. Khi quacầu, nhìnxuống consông cạn bêndưới, nơi có những cồnđất nhoilên khỏi mặtnước, có những chútrâu và những chú mụcđồng, tôi tựhỏi khônghiểu cả người và vật thuộc quốctịch nào. Tứccảnhsinhtình, lòngtôi không khỏi cảmkhái xônxao lẩmbẩm trong miệng hát bài “Câycầu Biêngiới” của Phạm Duy.

Phíatrước là lãnhthổ Việtnam, nơi đầucổng trụximăng cao, trông giốngnhư cổngtamquan của một ngôichùa nào đó, có treo mấy lácờđỏsaovàng bayphấtphới trong làngió núi mátrượi của một buổisáng mùaxuân. Tôi nghe lòngmình thoảimái vôngần, lòng cảmthấy một niềmvui và hồihộp khi nghĩ tới cuộchànhtrình mới sắptới, lẫn một chút loâu vuvơ nàođó khi bănkhoăn khônghiểu sắptới khi nhậpcảnh vào Việtnam sẽ có bị hảiquan biênphòng làm khódễ gì không.

Tôi nhìnquảnhquất thử tìm có quán càphê hay quánước nào không để ngồixuống thưởngthức những giâyphút tuyệtvời trong đờisống của những giâyphút phiêudu lãngtử. Tôi baogiờ cũng cảmthấy lòngmình xônxao khi đang trên đườngđi, nếu còn đihoàiđimãi và khôngcó cáiđích nhấtđịnh nào để đến là lòngtôi sungsướng vôngần. Một cảmgiác khoankhoái, sungmãn, vôtưvôlự, không dĩvãng không tươnglai, chỉcó hiệntại và niềm hoancảm tràntrề. Tôi có ýtưởng sosánh cáicảmgiác nầy với cảmgiác khi người đànông đang làmtình, baogiờ cũng cảmthấy mêtơi trướckhi bắn tinhkhí rakhỏi ốngtinh, càng kéo lâu càng tốt. Lúcmà tớiđích ra rồi thì mọithứ chỉ còn một cảmgiác rãrời mệtmỏi.

Ởđây làmgì có quán càphê nào! Ở giữa khoảngcách nằm trong khusân trướckhi vào toànhà hảiquan có một cửahàng bánđồ miễnthuế duty free khálớn của Việtnam.

Tôi bướcvào ngóquanhquất, đi lòngvòng dạoxem. Xem hàng thì ít mà xem các cô bánhàng thì nhiều. Khônghiểu họ lựa u mà toàn là các côgái xinhxắn, trẻtrung, mỹmiều, datrắngnhưngà, máđỏmôihồng, ănnói ngọtngào, giọng Bắckỳ, cólẽ là dân Hànội có họcthức, ai cũng nói trôichảy babốn thứtiếng: tiếngQuảng, tiếngQuanthoại, tiếngViệt, tiếngAnh. Nhìn các cô mơnmỡn đầyđặn trong tàáodài màuhồng phơnphớt thướttha ômlấy những thânhình thonnhỏ, đôigiò thonnhỏ ẩnhiện sau lànvải quần trắng mõng, đố có ôngthánh nào mà không độnglòng trầntục. Tôi như cậuhọctrò nhỏ, cứ ngẫntòte nhìn các côgiáo đẹp và dễthương, mặcdù mình biết cái tuổihọctrò của mình đã xatítmùkhơi. Nhìnngắm congái đẹp, đànbà đẹp đôngphương là một trong những thú dulịch của tôi. Đến bấtcứ nơinào tôi cũng đểý xem congái xứđó và mỗi nơichốn tôi điqua đẹp đến cởnào, xinh đến mứcnào, và nếu duyênkiếp có đẩyđưa, baogiờ tôi cũng thử nếm chútít mùi trầnthế và đểlại một chútít vấnvương.

Trong cửatiệm nầy tôi chỉ mua được một câythuốclá basốnăm, chẳng rẻ hơn là mua tại Sàigòn baonhiêu nhưng đủ cungứng cho nhucầu hútthuốc của trong thờigian ngắn sắpđến. Các cô bảo tôi coichừng côngan hảiquan cóthể lụcsoát và sẽ đánhthuế trên mónhàng tôi mua vì đasố hànghoá miễnthuế ởđây là dành để bán cho kháchdulịch Trungquốc hơnlà khách Việtnam, vì đasố khách Việtnam là dân địaphương trong vùng, họ khôngđược mua hàng miễnthuế.

Trướckhi vào được thịtrấn Móngcái, tôi phải mất cả tiếngđồnghồ làm thủtục nhậpcảnh. Côngan hảiquan cầm hộchiếu của tôi xemtớixemlui, lậtqualậtlại, rồi lậtsổ xemxem gìđó, rồi quayhỏi người đồngsự bêncạnh để xem phải làmgì. Tôi có cảmtưởng như tôi là ngườingoạiquốc đầutiên, hay nói đúnghơn là Việtkiều đầutiên từ Mỹ nhậpcảnh vào Việtnam qua ngã biêngiới Móngcái, hảiquan khôngquen việclàm, phải làm cáigì trước cáigì sau, mặcdù trên tờgiấy thịthực visa Việtnam của tôi do Sở Côngan Thànhphố Hồ Chí Minh ghirõ là đượcphép nhậpcảnh cửakhẩu biêngiới rànhrành. Trìnhtrạng nầy cũng xảyra ở phía bênkia cửa hảiquan của Trungquốc, nhưng bênđó họ làmviệc nhanhhơn, có anh côngan biếtđọc chútít tiếngViệt, đọc êa hàng chữViệt trên tờthịthực visa như trẻ học vởlòng đang tậpđọc.

Trong thờigian chờđợi làm xong thủtục nhậpcảnh, tôi códịp quansát sinhhoạt và khungcảnh nhậpcảnh vào vùng biêngiới nầy. Đasố những người nhậpcảnh vào Việtnam là từ phía Trungquốc sang. Họ đi từng đoàn, mười người có, mườilăm người cũng có. Tôi nghe họ nói bằng tiếngQuảngđông vớinhau. Họ đang trênđường vào Việtnam đi thăm Vịnh Hạlong. Hìnhnhư họ khôngcó hộchiếu mà chỉ sửdụng sổthônghành biêngiới, thựcsự thì cũng giốngnhư hộchiếu màthôi nhưng họ chỉđược đivào những vùng quiđịnh trước. Trong khoảngthờigian nầy tôi tínhnhẩm có gần mười đoàn dulịch nhưvậy nhậpcảnh vào Việtnam. Hảiquan làmviệc với những người nầy rất nhanh, và họ quen nhẵn mặt các hướngdẫnviên dulịch, nam có nữ có, mà đôikhi tôi khôngchắc là những hướngdẫnviên này thuộc Việtnam hay Trungquốc vì họ nói hai thứ tiếng Hoa-Việt làulàu như tiếngmẹđẻ.  

Trong thờigian nầy tôi còn chứngkiến cảnh một dukhách, đúnghơn là một phụnữ Trungquốc cólẽ sống quanh vùng biêngiới, đã điđilạilại nhiều lần. Người nầy đánhmất sổthônghành biêngiới, không quayvề được lại phíabênkia. Côngan hảiquan phải làmviệc thôngqua thôngdịchviên ngườiViệt nói tiếng Quảngđông tiêuchuẩn, trongkhi người phụnữ hìnhnhư nói tiếngQuảng với một giọng địaphương lớlớ nàođó. Dođó cuộc biệnbạch đôibên giữa bàta và người côngan biênphòng cóvẻ lấncấn. Khônghiểusao ngườithôngdịchviên nhìn tôi cườicười, nói với côngan nhưng nhưlà nhắmvào tôi, biệnbạch là bàta nóichuyện khóhiểu quá. Tôi mĩmcười, có muốn giúpgì cũng khôngđược, tiếng Quảng của tôi còn tệhại hơnnhiều. Cuốicùng thì côngan hảiquan cũng cho bàta đi, bắt bàta ký gìđó vào sổ, miệng nóilầmbầm gìđó mà tôi nghehiểu là giốngnhư có mộtsố người qualại buônlậu gìđó ravào không chínhthức nên làmbộ nóilà đã đánhmất sổthônghành. Cái ýnghĩ của tôi lúc bấygiờ là tôi liêntưởng đến một thờiđiểm nàođó trong lịchsử trướcđây dân hai nước đã qualại vùng biêngiới mộtcách dễdàng không giấytờ gìcả. Thídụ như đãcó biếtbao nhàcáchmạng Việtnam đã lưulạc khắpnơi trênkhắp các vùngđất Trunghoa nhưlà Cônminh, Quảngchâu…vânvân….

Xem phongcách làmviệc của hảiquan biênphòng, tôi nghĩ nếu mình kẹp tờ 5 đô vô hộchiếu, chắclà thủtục xong rồi. Nhưng tôi không vộivã vì tôi thíchthú tậnhưởng cáicảmgiác đangcó là mình đang trên một vùng biêngiới xaxăm trên miềnBắc, vào biêngiới Việtnam bằng đườngbộ, và chắccólẽ tôi là ngườiViệt đầutiên từ nướcngoài về nhậpcảnh bằng ngõ nầy. Khi dulịch đóđây, tôi cũng ưa làm mộtvài chuyện nghịchthường, phiêulưu mộtchút, và chotớinay chưa bị chuyện trụctrặc nào ngoàiýmuốn xảyra. Hôm trongnăm, tôi đáp tàubay hãng Hàngkhông Phươngnam Trungquốc đi Quảngchâu, phải ngủlại đêm ởđó sáng hômsau mới đápphicơ đi Hảinam, chuyếnđi mộtchiều luộmthuộm này cũng tốn gần 300 đôla mà không gặthái đượcmấy cảmgiác phiêulưu nên tôi đã quyếtđịnh băngđườngbộ vềlại Việtnam.

Khi xong thủtục nhậpcảnh là mất gần nămmươi phút. Rồi đến thủtục khác — tôi đã được đẩy từ quầy nầy sang quầy khác cáchđó không gần. Cô hảiquan xồnxồn ômốm lần nầy xét giấykhaibáo hànghoá mang vào Việtnam. Hànhlý không có baonhiêu ngoạitrừ cái máyquay video và máychụphình kềnhcàng. Không cógì trởngại nhưng bấtngờ côta hỏi tôi giấychíchngừa… quốctế! Làmgì tôi có mangtheo! Tôi thấpgiọng hỏi tôi phải làmsao để cóđược giấy nầy? Cô bảo đưa cô 5 đôla Mỹ để cô làmcho. Thếlà tôi xìara tờ 5 đô, lãnh ngaytạichỗ tờgiấy nhonhỏ vàngvàng ghi bằng nhiều thứtiếng chứngnhận là tôi đã chíchngừa một số bịnh liệtkê trong sổ nhỏ.

Bướcra khỏi cổng hảiquan biêngiới là gần 3 giờ chiều. Trời đã lênnắng từlâu. Chiếc xeôm (xethồ, còn gọi là xe honda ôm) chở tôi vào thịtrấn Móngcái không tới mười phút. Khi kiếm được chiếc xekhách nhỏ để đi Vịnh Hạlong, tôi códịp được chiếc xe nào rảorảo quanh khuchợ chính của thịtrấn để đón thêm khách, tôi được nhìn tậnmắt cảnhsinhhoạt của một thịtrấn biêngiới. Khuchợ nhonhỏ giống như chợ Đàlạt, nhưng đườngphố rộngrãi hơn và nhiều nhàlầu hai hoặc ba tầng mới được xâycất. Nhiều cửahàng buôn với những bảnghiệu ghi bằng hai thứ tiếng Hoa Việt. Người trên các đườngphố không đôngđúc lắm. Nhiều người khi tôi nhìnthấy là tôi nhậnra ngay là ngườiHoa. Họ đến dạophố và muasắm, giốngnhư những ngườiViệtnam tôi trôngthấy bênkia biêngiới ở thànhphố Đônghưng. Bưuđiện Việtnam có toànhà làmviệc khá tươmtất, cũng với những cô phụcvụ mặc áodài xanh như tiếpviên hàngkhông xinhđẹp. Ba phút điệnthoại đánhđi Hảinam Trungquốc hìnhnhư tốn khoảng 60 ngàn đồng.

Hìnhnhư cũng phải hơn bốn giờchiều xe mới đầy khách và khởihành đi Vịnh Hạlong. Rakhỏi thịtrấn là xe chạy gậpgềnh chậmchạp trên conđườnglộ chậthẹp lởlói ổgà ổvoi. Nếu có xe ngượcchiều chạy đến là hai xe phải láchvô lề mộttí để tránhnhau. Sovới xalộ caotốc phía bên Trungquốc là mộttrờimộtvực. Tôi cảmthấy thươnghại cho đấtnước nghèonàn của mình. Conđường nầy một ngày đưađón không ít kháchdulịch Trungquốc sangchơi dulịch trên đường điđến Vịnh Hạlong mà trìnhtrạng đườngxá nhưvậy thực là đáng hổthẹn. 

Đoạnđường vừa rakhỏi Móngcái, có những khuvực rào dâykẻmgai chằnchịt, treobảng cấm laivãng. Tuy khôngthấy bóngdáng lính biênphòng nhưng nó mang cho tôi ngay một cảmgiác của thời chiếntranh cáchnay gần haimươilăm năm ở một vùng nàođó trong miềnNam. Ngoài chuyện đườngxá xấuxí, conlộ khôngkhácchimấy những conđường nôngthôn trên bấtkỳ vùng nào của đấtnước Việtnam. Lúc thì đồnglúa, lúc thì nhàcửa vườntược. Mộttrongnhững đặcdiểm của nôngthôn Việtnam ngàynay cólẽ nổibật nhấtlà dườngnhư tôi khôngcòn trôngthấy những ngôinhà lợptranh váchđất xiêuvẹo, nếucó thì đó cóthể là nhàkho nhàrạ hay chuồng nuôi giasúc.

Xe chạy chưatới nửa giờđồnghồ là đến trạm kiểmsoát kinhtế! Côngan lênxe khámxét xem có ai chuyênchở buônbán hànglậu gì không, và cũng cóthể là họ đểmắt khámxét người nữa. Nhưng khôngkhí của cuộc khámxét đốivới tôi bớt cănthẳng vì tôi đang ở bên phía Việtnam, sovới việc khámxét bên phía Trungquốc khi xeđò (trangbị máylạnh) gần vào đến thịtrấn biêngiới Đônghưng. Tuy tôi chẳngcógì bấthợppháp nhưng nhìn cách khámxét và những khuônmặt lạnhlùng của những côngan biênphòng Trungquốc tôi vẫn có cảmgiác lànhlạnh người. Tôi nhớlà họ đã xétgiấytờ nămbảy người gìđó. Hìnhnhư là họ muốn chậnxét những người tìnhnghi là nhậpcảnh lậu. Khuônmặt vócdáng của ngườiHoa và ngườiViệt của vùng này thựcra không khác khácnhau mấy, đasố là những khuônmặt dầmmưadảinắng. Dadẻ của tôi thì cũng chẳng trắngtrẻo gì, ngămngămđen, nhưng cách ănmặc của tôi chắcchắn là khác người địaphương nhiềulắm. Tôi nhớ là mình đã bấtgiác thòtay lên túi chuẩnbị lấy hộchiếu ra, nhưng dườngnhư họ chỉ liếcnhìn thoángqua tôi rồithôi.

Côngan khámxét ở Việtnam cho tôi một cảmgiác thânthiệnhơn vì cólẻ họ nhậndiện ra vài ngườiquen trên xe và họ mĩmcười traođổi lờichàohỏi. Cáisuynghĩ của tôi vào lúcbấygiờ là: hãycòn kiểmsoát kinhtế là hãycòn lạchậu. Tôi nghĩ đến những chuyếnxehàng đibuôn hoaquả từ miềnBắc vào đến miềnNam sẽphải qua baonhiêu trạm kiểmsoát kinhtế như thếnầy, tạora biếtbaonhiêu cơhội cho thamnhũnghốilộ! Tưởngtượng cảnh nầy bên Mỹ nếucó thì đúnglà một chuyện nựccười!

Tuyếnđường từ Móngcái điđến Hòngai (Vịnh Hạlong) hìnhnhư phải mất hơn sáu tiếngđồnghồ. Tới Hòngai là đã hơn chín giờtối. Đoạnđường đâuđộchừng 200 câysố nhưng saomà thấy xaxôi quá!

dchph

Hè 2005